ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଗତିକୁ ଧୀର କରନ୍ତୁ
ଆପଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଗତିକୁ ଧୀର କରନ୍ତୁ
ବ୍ରହ୍ମାକୁମାର ଡାକ୍ତର ସୁଧାଂଶୁ ଶେଖର ମିଶ୍ର
(ସିଡନୀ, ୨୮ ଜୁନ୍ ୨୦୧୯ ରେ ବିକେ ଶିବାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଇଂରାଜୀ ବକ୍ତୃତା ଉପରେ ଆଧାରିତ)
ବିକେ ଶିବାନୀ 'ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା' ବା ଓଭରଥିଙ୍କିଙ୍ଗ୍କୁ (Overthinking) ଏକ ଆଧୁନିକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନସିକ ରୋଗ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୋଲି ଭାବିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଆମର ବିଚାରର ନିମ୍ନ ଗୁଣବତ୍ତା ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଶାନ୍ତି ବାହାରେ ମିଳୁଥିବା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମର ମୂଳ ସ୍ୱଭାବ। ନିଜ ମନ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଆମର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ମାନଦଣ୍ଡକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ମୋ ମନର ଗତି ଅଧିକ ବୋଲି ମୁଁ କିପରି ଜାଣିବି?
ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ମନର ଗତି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ତେବେ ଏହି ସବୁ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଇଥାଏ:
• ଶୋଇବାରେ ସମସ୍ୟା: ଶୋଇବା ପାଇଁ ଅସୁବିଧା ହେବା, ଔଷଧ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା କିମ୍ବା ମାନସିକ ଚାପରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଇବା।
• ନିରନ୍ତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କୋଳାହଳ: ମନରେ ସବୁବେଳେ କିଛି ନା କିଛି ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତା ଚାଲିଥିବା, ଯାହାକୁ ଆପଣ ବନ୍ଦ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
• ପୁନରାବୃତ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା: ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅତୀତର ଘଟଣାକୁ ବାରମ୍ବାର ମନେ ପକାଇବା।
• ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ପ୍ରଭାବ: ଭୋକ ନ ହେବା କିମ୍ବା ଚାପରେ ଅଧିକ ଖାଇବା, ଶାରୀରିକ କ୍ଲାନ୍ତି ଏବଂ କୌଣସି କାମରେ ଉତ୍ସାହ ନ ରହିବା।
• ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ: ସାଧାରଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିବା ଏବଂ ମନରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ରହିବା।
ମୁଁ ମୋ ମନକୁ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବାରୁ କିପରି ରୋକିବି?
ମନର ଗତିକୁ ଧୀର କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ବିଚାରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ମନକୁ "ସାଇଲେଣ୍ଟ୍" ମୋଡ୍ରେ ରଖନ୍ତୁ
ଯେପରି ଆପଣ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍କୁ ସାଇଲେଣ୍ଟ୍ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ରହିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଥିପାଇଁ ସଚେତନତା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ ଆପଣ ମନର ମାଲିକ, ଗୋଲାମ ନୁହନ୍ତି।
ମାଇଣ୍ଡଫୁଲନେସ୍ ଉପକରଣର ବ୍ୟବହାର
ଧ୍ୟାନ (Meditation) କରିବା କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଙ୍ଗୀତ ବା ପ୍ରବଚନ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମନର ଗତିକୁ ଧୀର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
ମୁଁ ମୋ ମନ ସହିତ କିପରି କଥା ହେବି?
ମନର ଗତି ଆମର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସିଷ୍ଟର ଶିବାନୀ ଏଥିପାଇଁ କିଛି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି:
ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଏଣେତେଣେ ବୁଲେ, ତାକୁ ଏକ ଛୋଟ ପିଲା ପରି ବୁଝାନ୍ତୁ। ନିଜକୁ କୁହନ୍ତୁ: "ମୁଁ ଏବେ ଏହି କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛି, ଆମେ ତୁମ ଚିନ୍ତା ବିଷୟରେ ଦିନ ୧ଟା ବେଳେ କଥା ହେବା।" ଏପରି ସମୟ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତା ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ ନାହିଁ।
"କାହିଁକି" ରୁ "ଜ୍ଞାନ" ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତୁ
ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ମନକୁ କେବଳ ଚୁପ୍ ରହିବାକୁ କହିଲେ ସେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦରକାର। "ମୋ ସହିତ ଏମିତି କାହିଁକି ହେଲା?" ବୋଲି ଭାବିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ମନକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ କୁହନ୍ତୁ: "ଶାନ୍ତି ହିଁ ମୋର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱଭାବ।"
ମୁଁ ମୋର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଙ୍ଗୀତକୁ କିପରି ବଦଳାଇବି?
ନିଜର ବିଚାର କରିବା ଶୈଳୀକୁ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜର ପରିଚୟ ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ଦେଖିବାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଶାନ୍ତିକୁ ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ମାନନ୍ତୁ
ଶାନ୍ତି କୌଣସି ବାହ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଠାରୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ହିଁ ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ବାହାରେ ଶାନ୍ତି ଖୋଜିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବେ, ମନର ଅସ୍ଥିରତା ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବ।
ଶାରୀରିକ ଅଭ୍ୟାସରେ ସଂଯମତା
ମନର ଗତି ଶାରୀରିକ ଅଭ୍ୟାସ ସହ ଜଡ଼ିତ। ସଠିକ୍ ସମୟରେ ଶୋଇବା ଏବଂ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ମନ ସ୍ଥିର ରହେ।
ମୁଁ ଅତୀତରେ ବଞ୍ଚିବା କିପରି ବନ୍ଦ କରିବି?
ମନ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଅତୀତର ଘଟଣାକୁ ବାରମ୍ବାର ମନେ ପକାଇ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ।
• ସେହି ଚକ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ: ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ଜାଣିବେ ଯେ ମନ ଅତୀତକୁ ମନେ ପକାଉଛି, ସେତେବେଳେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ କୁହନ୍ତୁ, "ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ୟ କାମ କରୁଛି।"
• ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ: ନିଜକୁ ପଚାରନ୍ତୁ ଯେ ଏହି ଚିନ୍ତାଟି ଆପଣଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର କାମ ପାଇଁ ଦରକାରୀ କି? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଧ୍ୟାନକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର କାମ ଉପରକୁ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତୁ।
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କୋଳାହଳ କ'ଣ ଜୀବନର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ?
ହଁ। ଏକ ଅସ୍ଥିର ମନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା:
• ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ଅହେତୁକ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ।
• ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବାକୁ ଭୟ ଲାଗେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼େ।
• ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କୋଳାହଳ କ'ଣ ଶାରୀରିକ କ୍ଲାନ୍ତିର କାରଣ ହୁଏ?
ଅତ୍ୟଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ। ଏହା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଏପରି କ୍ଲାନ୍ତ କରିଦିଏ ଯେ ସେ କୌଣସି କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ନ କରି ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ନିସ୍ତେଜ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହା କେତେବେଳେ ମାରାତ୍ମକ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି ଗାଡ଼ି ଚଲାଉଥିବା ବେଳେ ମାନସିକ କ୍ଲାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ନିଦ ଲାଗିଯିବା।
ମୋ ମନ କିପରି ଏକ ଶିଶୁ ପରି ବ୍ୟବହାର କରେ?
ସିଷ୍ଟର ଶିବାନୀ ମନକୁ ଏକ ଛୋଟ ପିଲା ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି:
• ନିରନ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନ: ଏହା ଏକ ଶିଶୁ ପରି ବାରମ୍ବାର "କାହିଁକି" ବୋଲି ପଚାରିଥାଏ।
• ଧ୍ୟାନର ଅଭାବ: ଶିଶୁଟିଏ ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଖେଳନା ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଖେଳନା ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଏ, ମନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଗୋଟିଏ ଚିନ୍ତାରୁ ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାକୁ ଡେଇଁଥାଏ।
• ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନ ମାନିବା: ଯଦି ଆପଣ ତାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ନ କରିବେ, ତେବେ ସେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିବ।
ଉପସଂହାର
ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଗତିକୁ ଧୀର କରିବା ହେଉଛି ନିଜ ଉପରେ ପୁଣି ଥରେ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବାର କଳା। ଶାନ୍ତି ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାନସିକ କୋଳାହଳକୁ କମାଇ ପାରିବା। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମର ମନକୁ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଏବଂ ସ୍ନେହୀ ଅଭିଭାବକ ପରି ପରିଚାଳନା କରିବା, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଜୀବନ ଜିଇଁପାରିବା।
ପାଟଣାଗଡ, ବଲାଙ୍ଗୀର, ଓଡିଶା
Comments
Post a Comment